Kronika Oliwska

W nawie północnej katedry oliwskiej (czyli tej na lewo od nawy głównej) znajduje się ołtarz pw. Świętego Michała Archanioła i Wszystkich Aniołów. Obraz ołtarzowy przedstawia strącenie Lucyfera w ogień piekielny przez Michała Archanioła. Obok ołtarza znajdują się dwie płyty nagrobne. Na jednej z nich możemy przeczytać: FR JOSEPH SONTAG PRUT MO & SAC. OBIIT 1(?) MART 1678, czyli "Brat Joseph Sontag z Prus, zakonnik i kapłan, zmarł 1 marca 1678 roku". Dzisiaj zatem rocznica śmierci jednego z cystersów.

Święta Oliwo z Agnani, jak ciepło! - westchnęła redaktorka Kroniki Anna do swojego kota, który wylegiwał się na rozgrzanych kaflach tarasu. Przecież jeszcze parę dni temu w Jelitkowie przy ujściu Kaczej do morza tworzyły się mini-torosy, a na zamarzniętych, spiętrzonych krach przy molo w Brzeźnie przesiadywali fotografowie prawie odmrażając sobie palce dla uzyskania dobrego ujęcia. Wiosna wcale nie przyszła pieszo, jak w wierszu Brzechwy, ale z solidnym tąpnięciem kilkunastu stopni w dzień. W Oliwie wiosennie zrobiło się nagle i znienacka. Zimno pewnie nas jeszcze pochłonie i pewnie jeszcze z przyjemnością będziemy grzać dłonie na kubkach z herbatą. Ale dzisiaj... dzisiaj jest po prostu ciepło. Redaktorki Kroniki życzą Państwu ciepłej wiosny!

Drodzy Oliwianie! Czy wiecie, że w Oliwie naprzeciwko parku już od wielu miesięcy działa maleńka kawiarnia, w której można skosztować portugalskich Pastéis de nata, czyli ciasteczek wypełnionych nadzieniem budyniowym z plamkami skarmelizowanego cukru? Do tego filiżanka gorącej kawy i mamy dobry początek dnia. Ciasteczka mają historię sięgającą XIX wieku. Wymyślili je mnisi z klasztoru w dzisiejszej dzielnicy Belém w Lizbonie. Legenda mówi, że białka z jajek były zużywane do krochmalenia habitów zakonnych i trzeba było "zagospodarować" żółtka. Dodano mleka, cukru i kilku innych składników, co okazało się nie tylko rozwiązaniem przepysznym, ale i dochodowym. Po zamknięciu klasztoru tradycję ciastek zwanych Pastéis de Belem do dzisiaj kontynuuje jedna rodzina, ta sama, która przejęła recepturę w 1834 roku. Nazwa Pastéis de nata dotyczy wszystkich ciastek robionych według przepisu i podobno smakujących identycznie do tych z Lizbony. Kto próbował oryginalnych Pastéis de Belem? Czy możemy je porównać do tych z oliwskiej kawiarni? 

Dzisiaj o godz. 18:00 galeria w Oliwskim Ratuszu Kultury zapełniła się dziełami Agnieszki Gewartowskiej i jej studentów. Odbyły się dwa równorzędne wernisaże. Agnieszka Gewartowska zaprezentowała grafiki tytułując ekspozycję "Oblicza matrycy. Transgresje współczesnego medium". Studenci z jej pracowni z Akademii Sztuki w Szczecinie wystawili własne grafiki tworzone różnymi metodami: tradycyjnymi jak litografia na kamieniu oraz praktykowanymi rzadziej jak japońskie mokulito łączące rysunek z teksturą drewna. Warto wybrać się na wystawę i obejrzeć efekty twórczych poszukiwań tym bardziej, że można też zobaczyć matryce wykorzystane podczas tworzenia. Obydwie wystawy trwają do końca miesiąca.

Czy wiecie, że dzień 5 marca trwa ledwie 5 godzin i 40 minut? Czy Wam, drodzy Oliwianie nie wydaje się, że jednak jest on bardzo długi? Przecież jeszcze niedawno wstawaliśmy w ciemnościach, a dzisiaj cieszymy się słońcem i pogodnym niebem. W Oliwskim Domu Sąsiedzkim ustalono dzisiaj plan działań na cały rok. Serdecznie polecamy śledzić wszelkie aktywności i inicjatywy w naszych mediach społecznościowych. Zapraszamy też do dzielenia się swoimi pomysłami na działania. Chętnie wspomożemy lokalem, organizacją wydarzenia, przygotowaniami. Przychodźcie do nas, jesteśmy otwarci na Wasze inicjatywy!

Dzisiaj 90 lat skończyła oliwianka Ewa Brandt, wciąż aktywna kulturalnie. Obecnie uczy się angielskiego na zajęciach w Oliwskim Domu Sąsiedzkim. Poza tym pani Ewa, dziś jako emerytowana lekarka, maluje, fotografuje, pozostaje w stałym kontakcie z naturą i sztuką. O jej zainteresowaniach można przeczytać w cyklu "Skarby oliwian":
https://vivaoliva.pl/index.php?strona=skarb&ido=68 

W marcu 1972 roku na terenie Gdańska rozpoczęto budowę osiedla Żabianka – jednego z największych przedsięwzięć mieszkaniowych w regionie. Inwestycja ta była odpowiedzią na rosnące potrzeby lokalowe mieszkańców dynamicznie rozwijającego się miasta.
Osiedle wzniesiono w technologii wielkiej płyty, charakterystycznej dla budownictwa tamtego okresu. Realizatorem prac był Kombinat Budowy Domów w Kokoszkach, który odpowiadał zarówno za produkcję prefabrykowanych elementów, jak i ich montaż. Dzięki zastosowaniu nowoczesnych jak na owe czasy rozwiązań możliwe było szybkie powstawanie kolejnych budynków mieszkalnych.
Żabianka została zaprojektowana jako funkcjonalna przestrzeń do życia, zapewniająca mieszkańcom dostęp do podstawowej infrastruktury oraz terenów rekreacyjnych.
Przed rozpoczęciem budowy obszar ten miał w dużej mierze charakter rolniczy i podmokły, z licznymi łąkami oraz nieużytkami. Znajdowały się tu również pojedyncze zabudowania gospodarcze oraz tereny wykorzystywane sezonowo przez mieszkańców pobliskich miejscowości.

Z okazji Dnia Kobiet Savchenko Gallery zaprosiła na kameralny koncert "Struny Kobiecości: Muzyczny bukiet dla pań". Wstęp wolny i zapowiedź lirycznej i emocjonalnej muzyki w wykonaniu Carte Blanche Duo del Gesu przyciągnął sporo gości. Duet na skrzypce i altówkę, odpowiednio mistrzów Arnauda Kaminskiego i Krzysztofa Komendarek-Tymendorfa zaprezentował repertuar muzyki dawnej, klasycznej i współczesnej w autorskiej interpretacji artystów. W kameralnym wnętrzu galerii goście oprócz muzyki doświadczali także przyjemności obcowania ze sztuką wizualną. W ślad za Savchenko Gallery wszystkim paniom życzymy dzisiaj (i nie tylko) emocjonalnych wzruszeń i siły w przeciwstawianiu się tym, którzy na emocjonalność "furczą". 

Kolejny słoneczny dzień w Oliwie. Redaktorki Kroniki chętnie wysłuchają mieszkańców Oliwy, którzy pamiętają wiosny sprzed kilkudziesięciu lat. Jak wówczas było? Co sądzicie na temat zmian klimatycznych? Serdecznie prosimy o dzielenie się swoimi spostrzeżeniami. My, redaktorki, od kilku dni spacerujemy uliczkami bez czapek, w rozpiętych lekkich kurtkach, ale wieczorami wciąż włączamy ogrzewanie. 

Natomiast w 1976 roku  dniach 08 - 13 marca w Oliwie w hali sportowej "Olivia" odbyły się mistrzostwa świata i Europy w hokeju na lodzie.
 

Dzisiaj kino w muzeum zaprosiło na film "Jutro będzie nasze" w reżyserii Paoli Cortellesi. Wspaniałe kadry w stylu dawnego kina, doskonale poprowadzone wątki, gra aktorska emocjami na twarzach bohaterek… Znakomity film o tym, jak prawo do głosowania jest ważne, a polityka z ekranów telewizorów i głośników radia realnie wpływa na życie każdej z nas. Bo to film o kobiecej sile, która wybuchła z ogromną nadzieją ponownie, a stało się to dzięki ustanowieniu prawa do głosowania. Jego wprowadzenie we Włoszech pokazano w osobistych wątkach kilku kobiet.

Oliwski Dom Sąsiedzki zaprosił dzisiaj na kolejne spotkanie z cyklu "Rozmowy nieuczesane". Tym razem o Jerzym Giedroyciu opowiadali Basia i Józef Herman. Giedroycia uznaje się za twórcę nowej szkoły myślenia o państwie polskim. Dyskusja nie miała końca, a odbyła się w ramach Roku Jerzego Giedroycia ustanowionym przez Senat RP w 120 rocznicę urodzin tego wybitnego intelektualisty, założyciela paryskiej Kultury i Instytutu Literackiego. Przypominamy, że "Rozmowy nieuczesane" to cykl bezpłatny, a każdy z Was jest mile widziany. Zapraszamy!

Dzisiaj o godz. 18:00 Oddział Sztuki Nowoczesnej zaprosił na wykład poświęcony zmieniającym się sposobom interpretowania i prezentowania sztuki. Od przełomu XIX i XX wieku redefiniujemy pojęcie piękna, kanonu, ale też kolekcji i krytyki artystycznej. Sprawiły to narodziny sztuki nowoczesnej, która powstała w sprzeciwie wobec skostniałych zasad akademizmu. Spotkanie poprowadził Kacper Nadolski. 

Książka i Wino zaprosiła dzisiaj o godz. 18:00 na spotkanie autorskie z Magdaleną Miłoszewską. Jej książka "Kody miłości w lustrze relacji" to książka o intymnych przeżyciach, które często dotyczą każdego z nas. Są głęboko ukryte, a ujawniamy je dopiero wtedy, gdy doświadczenie życia pomaga nam się z tym uporać. Autorka odkrywa kody miłości wciągając czytelnika w osobisty dialog. Kto czytał? Kto kupił po spotkaniu? Książka nadal do nabycia w księgarni. 

W Oliwskim Ratuszu Kultury o godz. 19:00 zabrzmiały "Standardy polskie - Szpilman-Wars-Komeda-Krajeski". Słuchacze mieli okazję zanurzyć się w dźwiękach minionej epoki, w muzyce ostatnich dekad, piosenkach, które nucimy wszyscy. Mimo, że znamy je w różnych aranżacjach, wciąż nie brakuje pasjonatów, którzy interpretują na nowo utwory takie jak "Pod papugami", "Szeptem", "Powróćmy jak za dawnych lat", "A mnie jest szkoda lata", "Ludzkie gadanie"... i wielu innych. Nie brakuje też słuchaczy, którzy z przyjemnością odwiedzają scenę Oliwskiego Ratusza Kultury. Podzielcie się wrażeniami!

Jedno z ostatnich oprowadzań kuratorskich po wystawie "Olga Boznańska i…" odbyło się dzisiaj o godz. 13:00. Goście jak zawsze dopisali, bo kuratorka Małgorzata Paszylka-Glaza to charyzmatyczna, pełna wiedzy i tryskająca energią kobieta. Warto jeszcze przez kilka dni odwiedzać wystawę choćby po to, by zapewnić sobie estetyczną ucztę przy podziwianiu pejzaży Fałata i Stanisławskiego, portretów i aktów Wojciecha Weissa, niedopowiedzianych i osnutych mgłą bieli obrazów Boznańskiej. Warto też wybrać się na oprowadzanie, by doświadczyć sztuki nowoczesnej jako tej, która może nas nauczyć patrzeć na trudną sztukę współczesną. Przełom wieku XIX i XX był przecież czasem, gdy narodziły się zupełnie nowe malarstwo, rzeźba, grafika... 

Najpiękniejsze polskie piosenki? Co Wam przychodzi do głowy? Jaka nutka? Jaki głos? Czyje aranżacje? Jakie słowa? Goście wchodzący na koncert Moniki Pionk niejednokrotnie wymieniali nazwiska Agnieszki Osieckiej, Wojciecha Młynarskiego, Hanny Banaszak, Jeremiego Przybory, Kaliny Jędrusik czy Jonasza Kofty. Wciąż i wciąż i wciąż kochamy te piosenki. Nowe aranżacje zaproponowała dzisiaj młoda artystka Monika Pionk. Bilety wyprzedały się szybko. Oliwski Ratusz Kultury znowu późnym wieczorem pożegnał uśmiechniętych, wypełnionych dobrą energią gości. Bo przecież piosenka jest dobra na wszystko.

W miejscu obecnego osiedla "Nova Oliva" przy zbiegu ulic Beniowskiego, Bora-Komorowskiego i Słowiańskiej istniała przed wojną fabryka farb i lakierów DAOL. Dnia 16 marca 1945 roku w wyniku radzieckich nalotów okoliczne tereny uległy zniszczeniu. W samej fabryce nie było większych strat, dlatego już w listopadzie wznowiono działalność. Być może niektórzy czytelnicy pamiętają Polifarb-Oliwa? W 2005 roku Rada Miasta Gdańska przyjęła nowy plan zagospodarowania przestrzennego terenów zwanych Dolną Oliwą i przeznaczono je na zabudowę mieszkaniowo-handlową. DAOL, a później Polifarb mają jednak historię wartą wspomnienia.

Dom Zarazy zaprosił dzisiaj na kolejne spotkanie z cyklu "Ciekawski wtorek". Przewodniczka i pasjonatka dziejów Oliwy Grażyna Niemyjska opowiadała tym razem o dawnych mieszkańcach ulicy Asnyka (Albertstrasse): oliwskim architekcie, oruńskim burmistrzu, rodzinie lekarzy z Pucka i wielu innych ciekawych postaciach. 

18 marca 1188 roku książę Sambor I nadal liczne przywileje cystersom oliwskim. Ten fakt sprawił, że Oliwa zaczęła się rozwijać. Kwitł handel, połowy, uprawy, rzemiosło, a okoliczne osady szybko się zaludniały. Redaktorka Anna ostatnio przeczytała na planszy przy porcie w Mechelinkach, że cystersi oliwscy w 1235 roku od księcia Świętopełka otrzymali przywilej wolnego połowu ryb w pobliskich Mostach, a z dokumentu z 1288 roku dowiadujemy się, że książę Mściwój II podarował cystersom dwa kutry rybackie, z których jeden stacjonował w Mechelinkach, a drugi w Mostach. Przywilej utrzymał się do XV wieku, gdy Pomorze wraz z Ziemią Pucką zagarnęli Krzyżacy. 

19 marca 1618 Adam Trebnic został opatem klasztoru cystersów w Oliwie. Jest uznawany za ważną postać w historii Oliwy głównie ze względu na swoją rolę jako opata Klasztor Cystersów w Oliwie w kluczowym okresie jego rozwoju. Jego znaczenie wynika nie tyle z jednego konkretnego wydarzenia, co z funkcji, jaką pełnił – jako opat wpływał na rozwój religijny, gospodarczy i społeczny Oliwy, która była wówczas ważnym ośrodkiem w regionie.

Grażyna Łobaszewska, czyli "czas nas uczy pogody". Charyzma. Niski głos. Wibracje ze sceny "podnoszące włoski na ciele" - jak powiedział jeden ze szczęśliwców, którzy przybyli na dzisiejszy koncert legendy polskiej muzyki. Oliwski Ratusz Kultury tym razem o godz. 19:00 zaprosił na koncert pt. "Intymnie", podczas którego artystka polskiej sceny zaprezentowała nie tylko swoje przeboje, ale też autorskie interpretacje utworów wielkich twórców: Czesława Niemena, Andrzeja Zauchy, Marka Grechuty i Wojciecha Ciechowskiego. "To jak wrażenia, drogi Panie? - spytała redaktorka Kroniki. - Niektóre fragmenty podnosiły włoski na ciele, chociaż na głowie już mi rzedną, ale wie Pani... wspaniałe uczucie. Szkoda, że czas minął jakby go ktoś ukradł - odpowiedział pan M. - Ale czas nas uczy pogody! - To prawda, dlatego wychodzę uśmiechnięty."

W Oliwskim Ratuszu Kultury odbył się koncert z okazji Dnia Świętego Patryka.

Dzisiaj o godz. 19:00 w księgarni "Książka i Wino" odbył się kameralny koncert poezji śpiewanej. Charyzmatyczny wykonawca autorskich aranżancji mistrzów polskiej piosenki Łukasz Jędrys wystąpił z godzinnym repertuarem. "Dużo emocji", "wykonanie szarpiące duszę", "piękne autorskie piosenki" i wiele innych słów można było usłyszeć po koncercie od gości wychodzących we wciąż jeszcze (mimo wiosny) zimną noc. 

Jak podaje dawnaoliwa.pl: "Po południu 23 marca (1945) niemieccy saperzy wysadzili wieżę widokową na górze Pachołek obawiając się że dostanie się w ręce Rosjan, umożliwiając obserwację pola walk. W tym dniu front przebiegał już przez południową część Doliny Radości i Dolinę Świeżej Wody, w której jeszcze przez tydzień bronił się oddział spadochronowy "Herman Goering". Bez większych walk zostały wyzwolone Sopot i Jelitkowo."

Za dawnaoliwa.pl: "Rankiem 24 marca zestrzelone zostały hełmy z wież Katedry, najprawdopodobniej przez baterię radziecką ostrzeliwującą Gdańsk usytuowaną na polach gdzieś w rejonie dzisiejszego AWFiS. Leżały one na placu przed głównym wejściem do Katedry. W dniu 24 marca ewakuowany został też obóz pracowniczy z Kuźni Konrada (Konradschammer – Przymorze). Budynki te nie przetrwały działań wojennych. Około godziny 16-17. od strony Przymorza do Oliwy wkroczyły oddziały pancerne wojsk radzieckich."

25 marca 1945 roku Armia Radziecka wkroczyła do Oliwy. Zniszczenia spowodowane walkami nie były tak dramatyczne jak w Gdańsku, ale i tak znaczące. Spłonęła szafarnia, Dom Bramny (Zarazy), hełmy wież w katedrze, uszkodzony został Pałac Opatów. Wycofujące się oddziały hitlerowskie zniszczyły też część wzgórza Pachołek (wówczas Karlsberg), w tym wieżę na szczycie i hotel Waldhausen u podnóży. Sowieci dokonali kolejnych zniszczeń i grabieży w katedrze oraz całej Oliwie. Wielu mieszkańców doświadczyło przemocy. Oliwa podniosła się po wojnie. Odbudowano zniszczenia, nowi mieszkańcy zasiedlili dzielnicę. Najstarsi zapewne pamiętają trudne lata powojenne. Kronika chętnie wysłucha tych wspomnień.

Dzisiaj o godz. 19:00 w księgarni "Książka i Wino" odbył się kameralny koncert Piotra Bukartyka, który wystąpił z zespołem Ajagore. Bilety można było nabyć w księgarni i podobno rozeszły się wyjątkowo szybko. Czy nasi Czytelnicy mają jakieś przemyślenia na temat koncertu, którymi zechcieliby się podzielić z Kroniką?

Klasztorne winnice od wieków przyciągały pielgrzymów. Przywilej produkowania wina przynosił konwentowi dochód, a wino przecież symbolicznie jest związane z chrześcijaństwem. Historia winnic zakładanych przez mnichów sięga średniowiecza. Byli to przeważnie cystersi i benedyktyni. We Francji z wina słynęły rejony Burgundii i Chablis, na terenach niemieckojęzycznych - Dolina Renu i Mozela. W Polsce okolice Zielonej Góry, Podole i dolina Wisły, na przykład Tyniec rozwijały winiarstwo na sporą skalę, ale głównie na potrzeby liturgiczne. Jak było naprawdę mieli okazję przekonać się goście, którzy dzisiaj na godz. 20:00 przybyli na degustację wina klasztornego do księgarni kameralnej Książka i Wino. 

Jelitkowo, niegdyś należące do dóbr cysterskich jako osada rybacka z przywilejem połowu ryb, a w XIX wieku funkcjonujące jako letnisko kąpielowe z Domem Zdrojowym dzisiaj jest najbliższym oliwianom miejscem na wypady plażowe. Wystarczy wsiąść w tramwaj linii 6 na pętli i po kwadransie spacerować już parkiem w stronę morza. Początek XX wieku i okres międzywojenny to czas rozkwitu kąpieliska. Chciałoby się zaśpiewać "Powróćmy jak za dawnych lat" i zobaczyć plan filmowy, zrekonstruowane molo, elegancką kawiarnię, parę rybackich domków wynajmujących letnikom i paru cyklistów o zabójczo podkręconych wąsach. 28 marca 1949 roku ustalono urzędową polską nazwę miejscowości - Jelitkowo.

Z "Dziennika Bałtyckiego" z dnia 29.03.1898 roku: "Radius" spieszy z pomocą. Zabytkowy młyn popada w ruinę. W artykule możemy przeczytać o zabytkowym młynie przy ulicy Pomorskiej 94. Ze wspomnień mieszkańców wynika, że w latach 60. młyn zamknięto, a młynarza posłano "na zieloną trawkę". Następnie użytkowała go spółdzielnia "Tworzywo" produkująca styropian. W chwili pisania artykułu dziennikarz relacjonował, że budynek był w opłakanym stanie: "(...) przegniła konstrukcja nie może już wytrzymać obciążeń i grozi zawaleniem. Zdemolowana jest całkowicie przybudówka: popękane ściany, wyrwane rury, gruz, wybite szyby. Przepływający obok obiektu Potok Oliwski zaśmiecony jest deskami, złomem, pozostałościami urządzeń wentylacyjnych. Po dwudziestu latach użytkowania spółdzielnia, nazywająca się obecnie 'Gedania' zostawiła po sobie tylko ruiny". A dzisiaj? Kto chodzi na spacery każdą wiosną i latem, żeby obserwować łabędzią rodzinę przy dawnym młynie?

Polskie Towarzystwo Antropologiczne Oddział w Gdańsku zaprosił dzisiaj o godz. 13:00 dr Franciszka Rożnowskiego na wykład i dyskusję na temat publikacji "Oliwscy cystersi. Wyniki badań archeologicznych i antropologicznych przeprowadzonych na cmentarzysku przy katedrze w Gdańsku Oliwie". Spotkanie odbyło się w sali 311 Budynku A Akademii Wychowania Fizycznego i Sportu. 

31 marca w Oliwskim Domu Sąsiedzkim odbyło się kolejne spotkanie z cyklu „Rozgrzewka umysłu”. Zajęcia te stanowią ważny element dbania o kondycję psychofizyczną, wspierając sprawność umysłową oraz dobre samopoczucie uczestników. Warto podkreślić, że troska o zdrowie i aktywność jest istotna na każdym etapie życia, niezależnie od wieku.